شاخصه ویژگیها ی انفاق قابل قبول از نظر قرآن کریم
بسم الله الرحمن الرحیم
شاخصه ها و ویژگی های انفاق و بخشش قابل قبول ، از نظر قرآن کریم
یکی از ویژگی های اهل تقوا که قرآن هدایت گر آنان است ؛ انفاق و بخشش مال ، ثروت و مواد غذایی به بینوایان و نیازمندان جامعه ، برای رضای خدا ، طبق برنامه ، با اعتدال و همیشگی است. مسئله ی انفاق ، آنقدر از ارزش والا و ویژه ای برخورداراست که قرآن کریم ، شرط رسیدن به مقام "بر" و تقوا را بدون آن غیر ممکن دانسته ؛ و میفرماید : " لن تنالوا البر حتی تنفقوا مما تحبون و ما تنفقوا من شیء فان الله به علیم ( 92 / آل عمران / ص 62 ) .
بخشش مال و انفاق آن ، همانگونه که از نامش ( نفق به معنی حفره ، سوراخ و چاله ) بر می آید ؛ باید به پر کردن حفره های اقتصادی اجتماعی جامعه منجرشود و دردی مهم از دردهای آن را درمان کند. در غیر این صورت کار آمدی لازم را نداشته و منظور شارع مقدس و ذات باریتعالی را تامین نکرده است.
نکته ی دیگر اینکه : اگر ثروتمندان جامعه ، حقوق مالیاتی ، انفاقات و بخشش های خود را به دولت اسلامی و نیازمندان (که به هر دلیل امکان کار و درآمد زایی ندارند) ، بپردازند ؛ در واقع خود و اموالشان را بیمه کرده و از هلاکت و نابودی (با پر کردن حفره ی فقر و ایجاد آرامش نسبی و پیش گیرد از دزدی و جنایت) نجات داده اند. آنچنانکه قرآن کریم میفرماید : " وانفقوا فی سبیل الله ولا تلقوا بایدیکم الی التهلکة و احسنوا ان الله یحب المحسنین " ( 195 / بقره / ص 30) .
با توجه به اهمیت و تاثیر گذاری عظیم دنیوی و اخروی این مسئله بر آن شدیم به " شاخصه ها و ویژگی های انفاق و بخشش قابل قبول از نظر قرآن کریم " برترین سند مکتوب و دست نخورده ی اسلام و وحی الهی بپردازیم ، که به صورت فهرست وار تقدیم شما فرهیختگان و طالبان راه خدا می کنیم.
1- انفاق و بخشش باید برای رضای خدا باشد (و مثل الذین ینفقون اموالهم ابتغاء مرضات الله و تثبیتا من انفسهم کمثل جنة بربوت اصابها وابل فئاتت اکلها ضعفین فان لم یصبها وابل فطل والله بما تعملون بصیر/ 265 / بقره / ص 45 )
2- برای رشد و تثبیت ملکات نفسانی وشخصیتی فرد و جامعه ی انفاق دهنده و گیرنده باشد ( ... و تثبیتا من انفسهم ... آیه ی فوق )
3- از پاکیزه ترین و حلال ترین اموال که در اختیار انفاق دهنده است باشد ؛ نه از اموال ناپاک ، حرام و سرمایه ی دیگران ( یا ایها الذین ءامنوا انفقوا من طیبات ما کسبتم و مما اخرجنا لکم من الارض و لا تیمموا الخبیث منه تنفقون ولستم بئاخذیه الا ان تغمضوا فیه واعلموا ان الله غنی حمید / 267 / بقره / ص45 )
4- برای جذب اجباری فقرا به دین خدا یا رای و نظر آنها به حزب و جریان های سیاسی اجتماعی ، نباشد ( لیس علیک هداهم ولکن الله یهدی من یشاء وما تنفقوا من خیر فلانفسکم و ما تنفقون الا ابتغاء وجه الله و ما تنفقوا من خیر یوف الیکم و انتم لا تظلمون / 272 / بقره / ص 46 )
5- با منت و اذیت همراه نباشد ( یا ایها الذین ءامنوا لا تبطلوا صدقاتکم بالمن و الاذی کالذی ینفق ماله رئاءالناس و لا یومن بالله والیوم الاخر فمثله کمثل صفوان علیه تراب فاصابه وابل فترکه صلدا لایقدرون علی شیء مما کسبوا والله لا یهدی القوم الکافرین / 264/ بقره / ص 44 )
6- اگر قبل از مرگ ، و در مواقع نیاز بینوایان جامعه انجام شود ؛ ارزشمندتر است.(یا ایها الذین ءامنوا انفقوا مما رزقناکم من قبل ان یاتی یوم لابیع و خلة و لا شفاعة والکافرون هم الظالمون / 254 / بقره / ص /42 )
7- همراه با زیاده روی و اسراف یا سخت گیرانه نباشد ؛ بلکه با برنامه و در حد اعتدال و مداوم باشد( والذین اذا انفقوا لم یسرفوا ولم یقتروا و کان بین ذالک قواما / 67 / فرقان / ص 365)
8- مخفی و پنهان (برای حفظ آبروی کمک گیرنده ) باشد ؛ اگرچه مخفی و آشکار ، هر دو خوب است. ( ان تبدواالصدقات فنعما هی وان تخفوها و توتوهاالفقراء فهو خیر لکم و یکفر عنکم من سیئاتکم والله بما تعملون خبیر / 271 / بقره / ص 46 )
9- موجب تقویت ایمان توحیدی جامعه گردد ( این مطلب وشاخصه ، با عنایت به قرار گرفتن " آیة الکرسی " بین آیات مربوط به انفاق ، به صورت ذوقی ، بیان می شود.) الله لا اله الاهوالحی القیوم لا تاخذه سنة و لا نوم له ما فی السموات وما فی الارض من ذالذی یشفع عنده الا باذنه یعلم ما بین ایدیهم و ما خلفهم و لا یحیطون بشیء من علمه الا بما شاء وسع کرسیه السموات و الارض و لا یئوده حفظهما و هوالعلی العظیم / لا اکراه فی الدین قد تبین الرشد من الغی فمن یکفر باالطاغوت ویومن بالله فقد استمسک بالعروة الوسقی لا انفصام لها والله سمیع علیم / الله ولی الذین ءامنوا یخرجهم من الظلمات الی النور والذین کفروا اولیائهم الطاغوت یخرجونهم من النور الی الظلمات اولئک اصحاب النار هم فیها خالدون / 255 تا 257 / بقره / ص 42
10- باعث افزایش امنیت ، و کاهش بیماریهای روانی و غم های جامعه گردد ( الذین ینفقون اموالهم فی سبیل الله ثم لا یتبعون ما انفقوا منا ولا اذی لهم اجرهم عند ربهم و لا خوف علیهم ولا هم یحزنون / 262 / بقره / ص 44 )
یقینا اگر توزیع ثروت براساس برنامه انجام گرفته و نیازهای مردم را پوشش بدهد ، از جرایم کاسته میشود و امنیت فراهم و خوف ترس رخت برمی بندد و جامعه ای که در فکر ضررهای گذشته و نداشته های آینده نباشد ، از حزن ، غم و بیماریهای ناشی از آن مصون خواهد شد.
11- سخن نیکو و گذشت ، بهتر از انفاق و بخششی است که با سرزنش و اذیت ، همراه باشد( قول معروف و مغفرت خیر من صدقة یتبعها اذی والله غنی حلیم / 263/ بقره/ ص 44 )
12- رسیدن به مقام نیکوکاری وبر (تقوا) بدون ورود به عالم بخشش وانفاق هرگز میسر نیست ( لن تنال البر حتی تنفقوا مما تحبون و ماتنفقوا من شیء فان الله به علیم / 92/آل عمران/ ص 62 )
13- جامعه ای که انفاق و بخشش مبتنی بر برنامه ی مداوم نداشته باشد ؛ با دستان خود موجبات هلا کت و نابودی خویش را فراهم آورده است( وانفقوا فی سبیل الله ولا تلقوا بایدیکم الی التهلکة واحسنوا ان الله یحب المحسنین/ 195/ بقره/ ص 30 )
14- بازخورد مثبت انفاق و بخشش ؛ برای خود سرمایه دارانی است که با فراهم شدن امنیت و آرامش روانی ناشی ازتوزیع ثروت ؛ زمینه ی فعالیت اقتصادی بیشتری خواهند یافت (... وما تنفقوا من خیر فلانفسکم و ما تنفقون الا ابتغاء وجه الله و ما تنفقوا من خیر یوف الیکم و انتم لا تظلمون / 272 / بقره / ص 46 )
15- پاداش انفاق در پیشگاه خداوند ، اجری هفتصد برابری است ( مثل الذین ینفقون اموالهم فی سبیل الله کمثل حبة انبتت سبع سنابل فی کل سنبلةمئات حبة والله یضاعف لمن یشاء والله واسع علیم / 261 / بقره / ص 44 )
نتیجه گیری :
از مجموع موارد بیان شده ، این نتیجه حاصل میشود که جامعه ی بشری ( عموما) و جامعه ی اسلامی (خصوصا) اگر به مسئله ی انفاق و بخشش، در قالب یک نیاز مهم اجتماعی و برنامه ی حاکمیتی نگریسته ؛ وبرای آن در چشم اندازهای( کوتاه ، میان و بلند مدت) خود، برنامه ریزی داشته باشد؛ هم با عمل به این دستور الهی، عبادت و بندگی خدا کرده ، هم به ریشه کنی فقر، ناامنی و ترس و پیش گیری از بیماری های روانی همت گماشته .و شرایطی را فراهم کرده که همه ی افراد جامعه، در اوج سلامت و امنیت و کنار یکدیگر، به وظایف فرهنگی ، اجتماعی ، اقتصادی، سیاسی ، علمی و... خود می پردازند و رشد فزاینده ا ی برای آنها (بویژه 700 برابری آن نزد خدا برای انفاق دهنده) فراهم خواهد شد.
و این نتیجه ی عمل به یکی از وظایف اسلامی است . پس چگونه خواهد شد ، و چه بهشت برینی ایجاد خواهد آمد ، اگر همه ی احکام نورانی اسلام (در شکل ساختارهای اجتماعی و حکومت ولایت که به همه ی دستورات آگاهی کامل دارد ) به منحصه ی بروز و ظهور در آید.؟
حاج علی اصغر زنگانه (مبین)
جمعه 22 دیماه 1391 مطابق با 28 صفر 1434 و 11 ژانویه ی 2013