مدل سازی اجتماعی اسلام (قسمت هفتم)
مقايسهي
شاخصه هاي پيشرفت با « نماز »
1ـ مديريت زمان و تنظيم دقيق برنامه ها ( وقت شناسي )
قرآن كريم در آيات 238 بقره ، 114 هود ، 162 انعام و . . . از جمله آيه ي 103 سوره ي نساء به
موضوع « وقت شناسي » به عنوان اولين مقدمه ي واجب نماز پرداخته است تا توجه به زمان و
تقسيم آن به قطعات كوچك ، متوسط و بلندمدت ، برنامه ريزي دقيق در امور زندگي و گذر عمر
را به عنوان يك شاخصه ي مهم براي پيشرفت گوشزد نمايد .
فَإِذَا قَضَيْتُمُ الصَّلَوةَ فَاذْكُرُواْ اللَّهَ قِيَمًا وَ قُعُودًا وَ عَلىَ جُنُوبِكُمْ فَإِذَا اطْمَأْنَنتُمْ فَأَقِيمُواْ الصَّلَوةَ إِنَّ
الصَّلَوةَ كاَنَتْ عَلىَ الْمُؤْمِنِينَ كِتَبًا مَّوْقُوتًا(نساء /103)
و هنگامى كه نماز را به پايان رسانديد، خدا را ياد كنيد ايستاده، و نشسته، و در حالى كه به پهلو خوابيدهايد!
و هر گاه آرامش يافتيد (و حالت ترس زايل گشت)، نماز را (به طور معمول) انجام دهيد، زيرا نماز، وظيفه ثابت
و معيّنى براى مؤمنان است!
2ـ تعيين اهداف و محتواي برنامه ها ( قبله شناسي )
دومين مقدمه ي واجب نماز نيز در آيات 163 ـ 161 انعام و 145 ـ 144 و 150 ـ 149 بقره ، 125
نساء و . . . از جمله آيه ي 22 سوره لقمان ، مورد تأكيد قرار گرفته است تا رسيدن به اهداف و
تحقق مراحل اجرايي كار را به عنوان شاخصه ي مهم ديگر بيان كرده باشد .
وَ مَن يُسْلِمْ وَجْهَهُ إِلىَ اللَّهِ وَ هُوَ محُْسِنٌ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى وَ إِلىَ اللَّهِ عَقِبَةُ الْأُمُورِ
(لقمان /22)
كسى كه روى خود را تسليم خدا كند در حالى كه نيكوكار باشد، به دستگيره محكمى چنگ زده
(و به تكيهگاه مطمئنى تكيه كرده است) و عاقبت همه كارها به سوى خداست .
ناگفته نماند كه اگر هدف و قبله آمالي براي كارها تعريف نشود و انسان قبل از شروع آن چشم انداز
و مقصد روشني نداشته باشد ، انگيزه ي تلاش و فعاليت در او خواهد مرد .
« هدف حيات طبيعي در مكتب دين ، آماده شدن ] براي [ ورود به حياط حقيقي ابدي ] بهشت [ است كه از
همين زندگاني ] دنيا [ شروع ميشود . . . و آنچه كه نعمت اعلاي بهشتي است ، دو موضوع است : يكي
آنچه كه خود انسان ها انتخاب مي كنند « لهم فيها ما يشاءون »* [1] و دوم لقاء الله ( ملاقات خدا ) و
رضوان الله ( رضايت خدا ) كه عالي ترين كمال ] و هدف [ انساني است » .1[2]
3ـ اقتصاد پويا و عدالت محور ( عدالت اقتصادي ) به زرافت نخ
در آيات 5 لقمان ، 38 شوري ، 37 نور ، 29 فاطر ، 20 مزمل ، 47 ـ 42 مدثر و . . . از جمله آيه ي 41 سوره ي
حج به مفاهيمي چون پرداخت زكات ، دادن انفاق ، غرق نشدن در تجارت ، توجه به بيچارگان و پر كردن
چاله هاي اقتصاد ، اجتماعي جامعه همچنين عدم ستم اقتصادي و مصرف حرام مال و سرمايه ي مردم متذكر
مي شود تا فرهنگ عدالت اقتصادي را به عنوان « سومين مقدمه ي واجب نماز » تبيين كرده باشد.
ـ عدالت اقتصادي به تنظيم برنامه ، تعيين بودجه و هدف و نيروي كارآمدي همچون « محسنين » نياز دارد
كه از متن آيه ي ذيل بر مي آيد :
الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَوةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكَوةَ وَ هُم بِالاَْخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ(4)أُوْلَئكَ عَلىَ هُدًى مِّن رَّبِّهِمْ
وَ أُوْلَئكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ(لقمان /5)
همانان كه نماز را برپا مىدارند، و زكات را مىپردازند و آنها به آخرت يقين دارند. (4)آنان بر طريق هدايت از
پروردگارشانند، و آنانند رستگاران! (5)
مشورت و مشاركت همگاني ( شورا ) براي تحقق برنامه ها لازم است كه آيه ي ذيل آن را متذكر
شده است .
وَ الَّذِينَ اسْتَجَابُواْ لِرَبهِِّمْ وَ أَقَامُواْ الصَّلَوةَ وَ أَمْرُهُمْ شُورَى بَيْنهَُمْ وَ مِمَّا رَزَقْنَهُمْ يُنفِقُونَ(شوري/ 38)
و كسانى كه دعوت پروردگارشان را اجابت كرده و نماز را برپا مىدارند و كارهايشان به صورت مشورت در
ميان آنهاست و از آنچه به آنها روزى دادهايم انفاق مىكنند .
4ـ سلامتي و بهداشت عمومي ( طهارت )
رعايت بهداشت عمومي و تأمين سلامتي همنوعان ، در سراسر سنت پيامبر اكرم و آيات قرآن موج مي زند ،
آيات 14 ـ 12 طه ، 18 ـ 17 توبه ، 26 حج ، 125 بقره ، 6 مائده و . . . گوشه اي از توجه ي قرآن به سلامتي و
بهداشت عمومي تحت عنوان طهارت ـ از مقدمات واجب نماز ـ و شاخصه هاي پيشرفت جامعه است .
ـ سلامتي و بهداشت ( طهارت ) در جنبه ي فردي مثل :
يَأَيهَُّا الَّذِينَ ءَامَنُواْ إِذَا قُمْتُمْ إِلىَ الصَّلَوةِ فَاغْسِلُواْ وُجُوهَكُمْ وَ أَيْدِيَكُمْ إِلىَ الْمَرَافِقِ وَ امْسَحُواْ
بِرُءُوسِكُمْ وَ أَرْجُلَكُمْ إِلىَ الْكَعْبَينِْ وَ إِن كُنتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُواْ وَ إِن كُنتُم مَّرْضىَ أَوْ عَلىَ سَفَرٍ أَوْ جَاءَ
أَحَدٌ مِّنكُم مِّنَ الْغَائطِ أَوْ لَمَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تجَِدُواْ مَاءً فَتَيَمَّمُواْ صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُواْ بِوُجُوهِكُمْ
وَ أَيْدِيكُم مِّنْهُ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُم مِّنْ حَرَجٍ وَ لَكِن يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَ لِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ
تَشْكُرُونَ( مائده / 6)
اى كسانى كه ايمان آوردهايد! هنگامى كه به نماز مىايستيد، صورت و دستها را تا آرنج بشوييد! و سر و
پاها را تا مفصل [برآمدگى پشت پا] مسح كنيد! و اگر جنب باشيد، خود را بشوييد (و غسل كنيد)! و اگر بيمار
يا مسافر باشيد، يا يكى از شما از محل پستى آمده [قضاى حاجت كرده]، يا با آنان تماس گرفته (و آميزش
جنسى كردهايد)، و آب (براى غسل يا وضو) نيابيد، با خاك پاكى تيمم كنيد! و از آن، بر صورت [پيشانى] و
دستها بكشيد! خداوند نمىخواهد مشكلى براى شما ايجاد كند بلكه مىخواهد شما را پاك سازد و نعمتش
را بر شما تمام نمايد شايد شكر او را بجا آوريد!
ـ سلامتي و بهداشت ( طهارت ) در جنبه ي اجتماعي مثل :
وَ إِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِّلنَّاسِ وَ أَمْنًا وَ اتخَِّذُواْ مِن مَّقَامِ إِبْرَهِمَ مُصَلىًّ وَ عَهِدْنَا إِلىَ إِبْرَهِمَ وَ إِسْمَعِيلَ
أَن طَهِّرَا بَيْتىَِ لِلطَّائفِينَ وَ الْعَكِفِينَ وَ الرُّكَّعِ السُّجُودِ(بقره /125)
و (به خاطر بياوريد) هنگامى كه خانه كعبه را محل بازگشت و مركز امن و امان براى مردم قرار داديم! و (براى
تجديد خاطره،) از مقام ابراهيم، عبادتگاهى براى خود انتخاب كنيد! و ما به ابراهيم و اسماعيل امر كرديم كه:
«خانه مرا براى طوافكنندگان و مجاوران و ركوعكنندگان و سجده كنندگان، پاك و پاكيزه كنيد!»
5 ـ مشاركت سياسي اجتماعي ( نماز جماعت )
قطعاً يكي از عوامل و شاخصه هاي مهم پيشرفت هر جامعه ، دلسوزي و مشاركت همگاني در اجراي برنامه
هاي زندگي اجتماعي ، اقتصادي ، فرهنگي ، سياسي و. . . مي باشد . يعني اينكه توجه به انجام شدن
صحيح امور و برنامه ها بايد به صورت فرهنگ درآمده و اكثريت قاطع مردم خواهان آن ـ در عقيده و عمل ـ
باشند .
قرآن كريم نيز در آيات 43 بقره ، 38 شوري ، 41 حج و . . . مسلمانان را به سمت و سوي اين عامل
سرنوشت ساز فرا مي خواند .
ـ مشاركت عمومي ، لازمه ي تحقق حكومت :
الَّذِينَ إِن مَّكَّنَّهُمْ فىِ الْأَرْضِ أَقَامُواْ الصَّلَوةَ وَ ءَاتَوُاْ الزَّكَوةَ وَ أَمَرُواْ بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَوْاْ عَنِ الْمُنكَرِ
وَ لِلَّهِ عَقِبَةُ الْأُمُورِ(حج / 41)
همان كسانى كه هر گاه در زمين به آنها قدرت بخشيديم، نماز را برپا مىدارند، و زكات مىدهند، و امر به
معروف و نهى از منكر مىكنند، و پايان همه كارها از آن خداست!
در آيه ي 22 سوره لقمان « هدف الهي » و قبله ي آمال مورد تأكيد قرار گرفته ، قبله اي كه عاقبت امور آن،
خداست ، اما در آيه ي 41 سوره ي حج به اجرا و حكومت ] اقامه نماز ( برنامه ) و پرداخت زكات ( بودجه ) و
همراه كردن مردم با آموزش فرصت ها و چالش ها ( امر به معروف و نهي از منكر ) [ اشاره مي كند ، يعني
اينكه هدف و اجرا بايد منطبق بر هم باشند تا به مقصد مورد نظر ( و الي الله عاقبه الامور ) رسيد .
ـ شورا ها ، ساز و كار فرهنگ سازي مشاركت عمومي :
وَ الَّذِينَ اسْتَجَابُواْ لِرَبهِِّمْ وَ أَقَامُواْ الصَّلَوةَ وَ أَمْرُهُمْ شُورَى بَيْنهَُمْ وَ مِمَّا رَزَقْنَهُمْ يُنفِقُونَ(شوري/ 38)
و كسانى كه دعوت پروردگارشان را اجابت كرده و نماز را برپا مىدارند و كارهايشان به صورت مشورت در ميان
آنهاست و از آنچه به آنها روزى دادهايم انفاق مىكنند،
با نگاهي به آيات قرآن و ترجمه ي آنها ، در مي يابيم كه تمام شاخصه هاي يك جامعه ي پيشرفته ، همراه
نماز آمده است . جالب توجه اينكه : اين شاخصه ها بيش از 1429 سال در مقدمات نماز آمده و هر
مسلماني ، ابتدا بايد آنها را اجرائي و عملياتي كند ، سپس وارد اذكار نماز شود اين بدان معنا است كه
مقدمات نماز خود ايده ي تشكيل يك جامعه پيشرفته ، مبتني بر انديشه هاي بنيادين نماز است . نمازي كه
ستون دين ، اقامه كننده ي حق و دفع كننده زشتي ها و ناشايست هاست .
جدول مقايسه ي شاخصه هاي پيشرفت با مقدمات نماز
|
رديف |
شاخصه هاي جوامع پيشرفته |
مقدمات نماز |
|
1 |
مديريت زمان و تنظيم دقيق برنامه ها ... |
وقت شناسي
نساء /103 ـ بقره /238 ـ هود /114 |
|
2 |
هدف و تعيين محتواي برنامه ها ... |
قبله شناسي
بقره 143 ، 145 ـ 149تا 150 ، نساء /125
انعام / 163 ـ 161 ، ابراهيم /31 ، حج 78
لقمان / 22 ، جمعه /20 ، 9 ، مزمل /20 |
|
3 |
اقتصاد پويا و عدالت محور |
مكان و لباس نمازگزار غصبي نباشد و . . .
لقمان /5 ـ4 ، لقمان 17 ، شوري /38 ، نور /37
حج / 87 ، 41 ، فاطر /30 ـ 28 ، ابراهيم /31 ، مزمل /20 ، مدثر ، 47 ـ 42 ... |
|
4 |
سلامتي و بهداشت عمومي |
غسل ، وضو ، تيمم ( طهارت )
پاكي مكان ، لباس و بدن نمازگزار
مائده /6 ، بقره /125 ، آل عمران /43 ـ 42 ، توبه /18 و17 ، طه /14 ـ 12 ، حج /26 ... |
|
5 |
مشاركت عمومي ( دموكراسي ، مردم سالاري ) |
نماز جماعت 1 و جمعه
بقره /43 ، بقره /125 ، حج /26 |
1ـ محمدتقي جعفري ، فلسفه و هدف زندگي ، تهران ، انتشارات صدر ، بيتا ، ص 94 ـ 93 .
1 ـ توضيح اينكه نماز جماعت به لحاظ فقهي در مقدمات نماز نيامده ، لكن در آيات و روايات از اهميت ويژه اي برخوردار است بطوريكه براي آن ثواب هاي زيادي نقل كرده اند از جمله اگر تعداد آنها از 10 نفر فراتر رفت با هيچ امكانات و نيروي انساني ، توان نوشتن ثواب يك ركعت آن را نمي توان نوشت .
+ نوشته شده در چهارشنبه هجدهم بهمن 1391ساعت 8:32 توسط حاج علی اصغر زنگانه(مبین) |
نظر بدهید
